Bijen Algemeen:

Een bijenstal                                                                                                   Jan Ubels als imker.

Bijen raten met koninginnen cellen, op de middelste foto, omgeven door gesloten broed, rechts een door de bijen vernielde koninginnen cel.

Een bijen zwerm aan een tak.

 Al ruin vijftig jaar houd ik me bezig met de bijenhouderij.

Niet speciaal om de honingopbrengst, maar meer uit oogpunt van natuurliefhebberij.

Mijn speciale belangstelling gaat uit naar de verbeteringen van de rassen.

In ons land komen maar een paar rassen van de honingbij voor, het merendeel is een kruising van allerhande.

De twee belangrijkste rassen zijn de Carnica en de Buckfastbij.

De Carnica, is oorspronkelijk afkomstig uit de Balkanlanden, de Buckfast, is een ras welke is ontwikkeld door de Engelse kloosterling broeder Adam, van de Buckfast abdy in Detmoor.

Zelf werk ik met de Buckfast bij, deze heeft en aantal zeer goede eigenschappen, zoals: zwermtraag, niet agressief, haal driftig en nog vele anderen.

De bijenkoninginnen worden in de lucht, door de rondvliegende mannetjesbijen (darren) bevrucht, dat houdt in dat zonder menselijk ingrijpen, er van enige selectie niets terecht zal kunnen komen.

Hiertoe zijn twee mogelijkheden, n.l. de onbevruchte koninginnen naar een geïsoleerde plaats brengen, waar alleen maar darren van het gewenste ras voorkomen, zoals b.v.de Waddeneilanden, een andere nog meer zekerheid biedende methode is de kunstmatige inseminatie.

In het voorjaar, koop ik bij een bevoegd licentiehouder, een aantal eitjes, afkomstig van zuiver ras, deze komen in voorgevormde kunststof koninginnecellen en worden dan in een vooraf koninginneloos gemaakt volk geplaatst.

Bijen kunnen van een normaal werkster eitje, middels andere voeding een volwaardige koningin kweken. Dat duurt zestien dagen een werkbij eenentwintig dagen en een dar drieëntwintig dagen.

Na dertien dagen zijn de moeren volwassen, ze worden dan met een paar handen vol bijen in een speciaal klein kastje ondergebracht.

Meestal zijn de moeren na een paar dagen bevrucht, door willekeurig rondvliegende darren, dus een vorm van terug kruising, zo ontstaan de z.g. F1 hybriden, deze dragen alle eigenschappen van hun moeder en zijn beter dan de raszuivere moeren.

In de loop van het seizoen kan men deze opkweken tot volwaardige volken of gebruiken als vervangsters van minder goede of oude moeren.

Het bijenvolk

Een bijenvolk bestaat uit 10 tot100000 werkbijen, in aanleg zijn deze vrouwelijk, in noodgevallen kunnen ze ook eieren leggen, hieruit ontstaan alleen manlijke bijen(darren)zodat het volk is gedoemd om uit te sterven.

Van de koningin of moer zit er normaal 1 exemplaar per volk in.

De manlijke bijen heten darren, deze komen alleen voor in de zomermaanden.

De werkbijen, de naam zegt het al, houden zich bezig met tal van werkzaamheden zoals:het halen van nectar(honing), het verzamelen van stuifmeel, propolis, water, raten bouwen, broedverzorging, indampen en omvormen van de nectar tot honing, ventilatie, verdedigen en schoonhouden van de woning. Een werkbij wordt in de zomer ongeveer zes weken oud,, waarvan de laatste drie weken als haalbij, de winterbijen worden ongeveer zes maanden oud.

De koningin of moer, houdt zich alleen bezig met het leggen van eieren, een goede moer kan wel meer dan tweeduizend eieren per etmaal leggen.Er kunnen drie soorten eieren worden gelegd; n.l.eieren waaruit de werkbijen ontstaan, darren eieren en koninginnen eieren.In noodgevallen kunnen de werkbijen van een eitje, die aanvankelijk bedoeld was als werksterei, en volwaardige koningin kweken, de werkstercel wordt daartoe omgebouwd tot koninginnen cel, ze geven ze een totaal andere voeding en na zestien dagen wordt er en nieuwe koningin geboren.

Van ei tot werkbij duurt eenentwintigdagen, een dar duurt het vijfentwintig dagen en voor een koningin zijn slechts zestien dagen nodig, deze kan wel vijf jaar oud worden, maar wordt meestal door de bijen zelf of de imker eerder vervangen.

De darren, zijn de manlijke leden van de familie meestal enige honderden per volk en alleen gedurende de zomermanden, zij worden in de vroege herfst door de werkbijen verdreven, uitgehongerd of gedood.Hun enige taak is het bevruchten van de koninginnen, ze kunnen niet steken en zijn zelfs niet in staat om hun eigen voedsel te verzamelen.

Het nut van de bijen.

Bij de bestuiving van talrijke gewassen, spelen de insecten een belangrijke rol.Niet alleen de bijen, maar ook vlinders, hommels e.d dagen hiertoe hun steentje bij. Onze fruitsoorten zijn voor een groot deel afhankelijk van de bestuiving door insecten ook vele andere gewassen zijn hiervan afhankelijk.

De bijen spelen wel de belangrijkste rol, ze hebben namelijk in tegenstelling tot andere insecten de eigenschap dat ze z.g. bloemvast  zijn, d.w.z. een bij vliegt niet van b.v. een appel naar een perenbloesem of iets anders, maar blijft tot het einde der bloei vliegen op het zelfde gewas.Vanzelfsprekend is dat uiterst belangrijk voor de bestuiving. Een ander belangrijk voordeel is, dat men de bijen op ieder gewenst moment daar kan plaatsen waar de behoefte zich voordoet.

In het voorjaar worden grote aantallen bijenvolken voor bestuiving doeleinden verhuurd aan de fruitkwekers, wel een bewijs dat men grote waarde hecht aan het nut der bijen

Ook in de zaadteelt worden veel bijen ingezet voor de bestuiving van diverse gewassen. Ook gewassen als aardbeien, meloenen, bonen en augurken zijn afhankelijk van insecten bezoek evenals veel wilde planten, heesters en bomen.

Wat halen de bijen en wat doen ze ermee?

Nectar wordt dor de bijen verzameld uit bloemen, soms uit andere plantendelen of afscheidingen van insecten. Wordt door middel van indamping en fermentatie omgezet in honing. Bijen vervoeren de nectar in een speciale honingmaag.

 Stuifmeel wordt verzameld op de manlijke geslachtsdelen van de bloemen de z.g. meeldraden.Is een onmisbaar product als voedsel voor de jonge bijenlarven, het komt voor in vrijwel alle kleuren.

Water wordt door de bijen op de zelfde manier vervoerd als de nectar, is onmisbaar voor alle levensvormen.

Propolis is een kleverige stof afkomstig van plantenknopen, een bekend voorbeeld is de kleefstof op knoppen van de Kastanje. Het wordt gebruikt voor het dichten van naden en kieren, het vastzetten van alles wat los zit en het versterken van de randen der raten. Staat sterk in de belangstelling om zijn medicianale eigenschappen.

Bijenrassen

 Net als bij andere diersoorten, bestaan er van de honingbij talloze kruisingen en rassen. Enige bekenden zijn de Nederlandse bij, ook wel het landras genoemd, dit is en kruising van vele tientallen soorten zonder enige  gelijkheid. Heeft als nadeel: is meestal nogal agressief (steeklustig) en zwermt graag, wat in de moderne bijenteelt onaanvaardbaar is.

De Carnica of Krainer.Een uit zuidoost Europa afkomstig ras, met tal van goede eigenschapen, zoals zeer zachtaardig en een goede haaldrift.

De Buckfastbij. Een bijen soort ontwikkeld door de Engelse kloosterling Broeder Adam, van de Buckfast abdij in Dartmoor. Deze is ruim tachtig jaar bezig geweest met de ontwikkeling van deze bijensoort, hij heeft de hele wereld afgezocht naar bijenrassen en daaruit alle goede eigenschappen verenigd in de Buckfastbij. Deze bij is zeer zachtaardig, zwermtraag, een hoge productie en nog een tal van goed eigenschappen.

Het telen van  ras Koninginnen. Normaal worden de koninginnen door de darren in de lucht bevrucht, het spreekt vanzelf dat hierbij geen sprake kan zijn van menselijke invloed. Er zijn een aantal manieren om deze bevruchtingen in de gewenste banen te leiden, we zullen de twee belangrijksten noemen.

1e. Het bevruchting station op een geïsoleerde plaats waar in de omgeving met een straal van vijftien Km. geen andere bijenrassen voorkomen dan de gewenste, een bekende plaats is het Waddeneiland Schiermonnikoog. Imkers kunnen hier hun onbevruchte koninginnen heen zenden voor de bevruchting

2e.Kunstmatige inseminatie, hierbij wordt de koningin bevrucht met sperma van de gewenste darren.Dit is en zeer save methode, doch vraagt veel kennis van de erfelijkheidsleer en kostbare instrumenten, is alleen weggelegd voor deskundigen. Het slagingspercentage licht hoog, vaak worden door de bijenhouders alleen de eitjes aangeschaft van raskoninginnen, welke dan normaal tot koninginnen worden opgekweekt. Op deze manier ontstaan de F1 hybriden, wat meestal tot zeer goede resultaten leid .

De Bijenwoning

Bijenvolken op de heide

Van nature vestigen de bijen  zich in holle bomen,spleten in muren en alle mogelijke holle ruimten.Aanvankelijk werden de bijen door de mens ook gehouden in uitgeholde boomstammen, pas veel later ging men over op het gebruik van allerhande modellen korven, meestal gevlochten van stro, riet, buntgras, wilgenteen enzv.Al deze vormen noemde men de vaste bouw.

Het grote nadeel van de vaste bouw is, dat de raten niet uitneembaar zijn zodat inwendige controle praktisch niet uitvoerbaar is.

Honingoogst is alleen mogelijk dor de raten uit te snijden. Meestal werd er ook maar eenmaal geoogst, na de heidedracht, vaak werden de volken door afzwavelen gedood, de honing was nogal eens vermengd met nog niet uitgelopen larven en andere ongerechtigheden.

Rond de eeuwwisseling is men begonnen met het gebruik van houten kasten, hierin kunnen uitneembare ramen worden geplaatst, waarin de bijen hun raten kunnen bouwen. Dit noemt men de losse bouw. Door de uitneembaarheid van de raten is controle op ieder gewenst moment mogelijk, ook schept het de mogelijkheid om meerdere keren per seizoen te oogsten.

Door het broednest te scheiden van de honingafdeling is de kwaliteit van de honing enorm verbeterd, de genoemde afdelingen worden gescheiden door een z.g. moerrooster, hierdoor kunnen wel de bijen passeren mar niet de eieren leggende koningin

 Bijenkasten zijn er vele tientallen soorten en modellen, tegenwoordig ook van kunststof, de maten zijn vrij goed gestandaardiseerd, het principe is vrijwel allemaal het zelfde.

Het Zwermen

Het zwermen is en onderdeel van de voortplanting.

In het voorjaar en zomer worden door de bijen koninginnen cellen ook wel moerdoppen genoemd gebouwd. Deze worden dor de koningin van een eitje voorzien, na negen dagen wordt deze cel gesloten, na nog en wek wordt de nieuwe koningin geboren. Deze moet eerst door de darren worden bevrucht alvorens zij begint met het leggen van eieren, dat duurt ongeveer drie weken.

Zodra de eerste cel gesloten is, gaat de oude(ste)koningin met de helft van de werkbijen de oorspronkelijke woning verlaten om een ander onderkomen te gaan zoeken. Meestal gat de zwerm in de naaste omgeving  in en grote kluit hangen aan een tak o.i.d.de imker kan dan deze in en nieuwe woning huisvesten.Wordt de zwerm niet opgemerkt, dan gaan ze er na enige tijd vandoor om zelf en nieuwe woning te gaan zoeken. Na ongeveer acht dagen komt er weer een zwerm af, nu met een pas geboren onbevruchte koningin. Het is begrijpelijk dat bij het zwermgebeuren de honing productie ernstig in gevaar komt.

In de moderne bijen houderij is het dan ook gebruikelijk om met een aantal kunstgrepen het zwermen te voorkomen of in ieder geval in de gewenste banen te leiden. Dat is ook een van de moeilijkste onderdelen van het bijen houden.

Drachtplanten.

Lang niet alle bloeiende planten geven honing.

Bekende drachtplanten zijn in volgorde van bloei:

Als eerste de Crocus, wordt vooral bevlogen om het stuifmeel.

Ook de Wilg is een belangrijke bijenplant.

Paardebloemen zijn bij de bijen erg gewild.

Alle fruitsoorten worden door de bijen druk bevlogen.

De belangrijkste voorjaarsbloem voor de bijen is het Koolzaad, de imkers reizen met hun

bijenvolken in grote getale naar de akkerbouwers.

 Helaas neemt het areaal door slechte opbrengsten snel af.

Klaver en Linde zijn belangrijke zomerbloeiers.

De Heide is meestal de laatste dracht voor de bijen  door vergrassing, diepontwatering en

ontginningen is de kwaliteit van de heidevelden over het algemeen slecht. Er zijn nog tal van andere

gewassen belangrijk voor de bijen

zoals de Braam. Vuilboom, Kastanje. Brem. Cotoniaster. Acasia. Phaselia e.d.

Voor de honingproductie is massaal voorkomen een eerste vereiste.

AIs norm wordt vaak gehanteerd, een volk per 2500 M2.

De bijen vliegen in een actieradius van 3Km. dat houd in dat een bij ongeveer

2000 Hectare bevliegt!